Een luchtmacht heeft vliegtuigen nodig, maar …

first_f-35_headed_for_usaf_service

Lockheed Martin F-35 Lightning (bron: Wikipedia)

 

Het stond in de sterren geschreven. De F-35 gaat de F-16 vervangen. En dat is geen goede zaak. Een ultiem voorstel van de Fransen om voor hun Rafale te kiezen werd van tafel geveegd. De Eurofighter, een andere Europese optie, verloor ook het pleit. De F-35 scoorde blijkbaar beter op vlak van economische compensaties en kwaliteit. Ahum …

Toen de Belgische F-16’s, die boven Syrië en Irak de Islamitische Staat bestreden, vorig jaar naar ons land terugkeerden, maakte Fred Vansina, de chef van de luchtmacht, van die gelegenheid gebruik om duidelijk te maken dat die F-16’s dringend aan vervanging toe zijn:

[…] als je in zo’n omgeving wil overleven, dan heb je serieuze elektronische oorlogsvoeringscapaciteit nodig. Zowel verdedigend als aanvallend.

Hij heeft gelijk, maar het is wel kortzichtig om deze analyse te beperken tot de F-35.

Waar is de tijd dat de aankoop van legervliegtuigen het land in rep en roer zetten? In 1979 was het miljardencontract voor de F-16’s goed voor heel wat heisa. Nu lijken deze vliegtuigen bijna geruisloos vervangen te worden. In haar bijdrage in Samenleving en Politiek trekt Melissa Depraetere een opvallende parallel tussen beide dossiers en toont ze aan dat de regering 43 jaar later weinig geleerd heeft uit de aankoop van de F-16’s.

Intussen werd de aankoopprocedure door minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) opgestart. Ons land is van plan om voor 3,6 miljard euro vliegtuigen te kopen. Daarmee wil de regering tonen dat ze een betrouwbare partner blijven van het NAVO-bondgenootschapDe aankoop zal duren tot 2030 en alle kosten worden geraamd op 15 miljard dollar.  Het aankoopscontract wordt binnenkort ondertekend.

Wat waren de alternatieven?

In den beginne kwamen 5 toestellen in aanmerking: de F/A-18F Super Hornet van Boeing, de F-35 Lightning II van Lockheed Martin, de Rafale F3R van het Franse Dassault, de Zweedse JAS 39 Gripen van Saab en deEurofighter Typhoon van BAE Systems.
En toen waren ze nog met 2. Slechts 2 fabrikanten dienden voor de deadline een voorstel in: de Amerikaanse F-35 van Lockheed Martin en de Britse Eurofighter Typhoon (Airbus). Het Franse Dassault, met de Rafale, probeerde nog iets te forceren via politieke weg: een samenwerking tussen de regeringen van beide landen. De Franse regering beloofde 20 miljard aan compensaties wat overeen komt met 100 procent van de aankoopprijs en meer dan 5.000 jobs. Maar minister van Steven Vandeput (N-VA) zag dit niet zitten. 
saab_jas_39_gripen_at_kaivopuisto_air_show2c_june_2017_28altered29_copy

Saab Gripen (bron: Wikipedia)

 

De bouwers van de Saab Gripen en de F-18 Super Hornet haakten eerder af. vandeput

Saab gooide de handdoek omdat de Zweedse regering principiële bezwaren maakte tegen de verplichting in het lastenboek voor de nucleaire optie. De Zweden willen niet dat hun toestellen gebruikt zouden worden om kernwapens af te vuren. 
Boeing wilde geen voorstel indienen omdat ze vonden dat het lastenboek op maat van de F-35 opgesteld werd. 
De druk was inderdaad zeer groot om in te stappen in het omstreden project F-35. Zeker de Nederlandse luchtmacht drong aan om voor dat type te kiezen omdat ze zelf reeds verregaande engagementen gemaakt hadden. Zo hoopten ze deze investering te kunnen delen. Onze minister had wel oren naar deze vorm van samenwerking.
Anderzijds kozen we enkele jaren geleden voor de Fyra (de beruchte treinstellen) omdat Nederland ook die keuze gemaakt had.
Dat een pak andere Europese landen toch een ander toestel kiest, maakt op de minister geen indruk.

Een onverstandige keuze

Dit vliegtuig zorgt voor terechte controverse, omwille van de astronomische aankoopprijs, de complexiteit van het onderhoud, de discutabele economische return, maar vooral omdat dit vliegtuig zich nog niet bewezen heeft: het is nog steeds in ontwikkeling.

Het argument dat de F-35 het meest performante toestel uit de reeks was, is uiterst discutabel omdat het toestel zijn deugdelijk nog niet bewezen heeft. Voorlopig stijgt de prijs buitensporig en vallen de prestaties van de F-35 flink tegen. In gesimuleerde luchtgevechten won de “antieke” F-16 het van de F-35.

Alle F-35’s werden lange tijd aan de grond gehouden na de crash van een toestel afgelopen september. Daarnaast is er de beruchte lijst van 966 technische problemen.  De mankementen zijn enorm, niet alleen de technische snufjes, er zijn ook nog diverse structurele fouten recht te zetten.

In 2017 legde het Britse parlement hun rapport voor over de F-35: het was vernietigend. Een recent Pentagon-rapport spreekt over “276 deficiencies and counting, unfit for combat operations“.

Canada besliste reeds een tijd terug om hun contract tot aankoop van F35’s te annuleren en zelfs het Pentagon hield de aankoop van de F-35’s een tijdlang af.

Walter De Smedt, gewezen raadslid van Comité I en Comité P, maakt in Apache de volgende vergelijking:

Wanneer we een stofzuiger kopen, raadplegen we het internet voor de beste koop en lezen we commentaren van gebruikers. Voor een investering van 15 miljard hoeft dat niet, of toch?

Eén van dé verkoopargumenten van het vliegtuig is haar stealth-capaciteit, maar die is reeds achterhaald, want Rusland en China hebben intussen de technologie om het toestel zichtbaar op de radar te krijgen.

De F-35 is een toestel dat  verschillende dingen moet kunnen, maar daardoor in niets echt uitmuntend is.

De belangrijkste, maar onuitgesproken, reden om voor de F-35 te kiezen is dat dit het enige vliegtuig is dat de B61-kernbommen van Kleine-Brogel kan dragen. Dit werd reeds in 1960 overeengekomen in het geheime Pine Cone-verdrag tussen de Verenigde Staten en België. In de afgelopen jaren kregen deze bommen een heuse upgrade, dus die zijn we de komende jaren niet kwijt.

Saab moest zich terug trekken omdat hun vliegtuigen geen nucleaire wapens kunnen (en mogen) dragen. Moeten onze gevechtsvliegtuigen echt atoombommen kunnen dragen? Natuurlijk niet!

b-61_bomb

B61 kernbom (bron: Wikipedia)

Op geo-politiek vlak is de keuze voor de F-35 onverstandig: de verkiezing van Trump toont aan dat een volwaardige Europese defensie, met een volwaardige Europese defensie-industrie, geen luxe is.

En misschien het belangrijkste: is deze aankoop wel nodig? In Europa is er al een overcapaciteit aan gevechtsvliegtuigen, zo’n 2.300 ten opzichte van 1.000 stuks in Rusland.

Compensaties en gesjacher

De economische compensaties en lokale werkgelegenheid spelen altijd een rol bij de beslissing van de aankoop. Zo liet BAE Systems (Airbus) weten dat ze twee fabrieken in België zou openen en voor 1.800 jobs én een beveiliging van alle kritische telecommunicatie zou zorgen als ons land voor de Eurofighter Typhoon kiest. Lockheed Martin (F35) bleef niet achter met beloftes en het Franse Dassault (Rafale) schakelde zelfs haar regering om met compensaties te zwaaien. Frankrijk wilde 4 miljard euro investeren in België als we de Franse gevechtsvliegtuigen zouden kopen. Ondanks het feit dat het Franse toestel “combat-proven” is in Afrika en het Midden-Oosten, is het geen verkoopssucces: naast Frankrijk vliegen enkel Egypte, Indië en Qatar met de Rafale.

Compensaties bleven niet beperkt tot militaire technologie. Saab zwaaide zelfs met de connectie met het machtige Electrolux. De productie van huishoudelektronica in ruil voor een pak straaljagers.

Er is minder nodig om de geest van Agusta te laten rondwaren. Agusta was het schandaal waarbij de aankoop van legerhelikopters resulteerde in een groot omkoopschandaal waarbij verschillende ministers moesten aftreden.

Tijd voor een Belgische lobby-register, zoals dat reeds bestaat bij de Europese Commissie.

‘Bij de Commissie kun je je als bedrijf gewoon registreren, als je lobbywerk wilt doen. Je geeft aan in welke domeinen je actief bent en zij houden je zelf op de hoogte.’

In de Standaard van september 2017 lezen we:

Alle pogingen om partijdigheid uit te bannen ten spijt, blijft geregeld het gerucht opduiken dat de hele procedure zo is opgesteld dat alleen de F-35 kan winnen. Vorige week opnieuw, toen Rafale uit de procedure stapte. Het bleek op niets gebaseerd, maar bij Vandeput kookte het potje over. ‘Dat kwam verdorie van een blogger die niet het minste bewijs kon voorleggen. Ik ben dat beu.”

De beste koop?

f35Bij verschillende kenners was er een voorkeur voor de Saab Gripen, wegens de beste ROI (“goedkoop” en flexibel) en het makkelijke en goedkope onderhoud.

Over het onderhoud van de F-35 wordt wijselijk gezwegen, dat is immers uiterst complex en duur.

Terwijl er miljarden uitgetrokken worden voor deze vliegtuigen, kan Defensie haar reddingshelikopters zelfs niet in de lucht houden. Helikopters die dagelijks hun nut bewijzen en een pak levens redden, terwijl de straaljagers in de nabije en verre toekomst weinig directe meerwaarde zullen bieden.

De F-35 is budgettair  een zéér harde noot om kraken. De aankoopprijs voor 34 toestellen is geraamd op 3,6 miljard, maar de totale kost,  volgens optimistische schattingen zou oplopen tot 15 miljard voor ondermeer onderhoud en onderdelen.

De kost van deze aankoop hypothekeert alle andere toekomstplannen van ons leger. Als we deze aankoop verder afwegen aan andere maatschappelijke uitdagingen, zoals de armoede in ons land en de wereld, wordt dit dossier wel zeer cynisch. Ook voor Edi Clijsters zijn deze vliegtuigen geen optie in het licht van de besparingen:

Voor 5,1 miljard kunnen meer dan 1.300 sociale woningen worden gebouwd, of 12 rusthuizen, of 75 windturbines, of 47 basisscholen. Er kan 5,5 miljoen km fietspad worden aangelegd, of meer dan 37.000 hectaren bos; of er kan twee miljoen km² Amazone-woud worden beschermd. Met 5,1 miljard kan je voor bijna 300.000 vierpersoonsgezinnen een heel jaar groene stroom betalen, of een jaar kinderopvang voor zowat 37 000 kinderen, of 290.000 studiebeurzen voor hoger onderwijs.

De toekomst

Vraag blijft of de F35 de prioriteit is voor onze defensie? Die gaat uit van een hypothetische, voorlopig onbestaande, dreiging, terwijl andere defensietaken, die daadwerkelijk onze veiligheid beschermen, schromelijk verwaarloosd worden, zoals onze militaire inlichtingendienst.

Fred Vansina heeft gelijk als hij zegt dat we elektronische oorlogsvoeringscapaciteit nodig hebben, maar niet in de vorm van kwetsbare, dure en bij aankoop reeds verouderde jachtvliegtuigen.

Wel technologie die past bij dit tijdsgewricht: Drones!

European UCAV MALE (bron: wikipedia)

Van onbemande jachtvliegtuigen tot zogenaamde “drone swarms” (kleine, supersnelle en vooral goedkope drones), die het kunnen opnemen tegen elke bemand jachtvliegtuig. Technologie die steeds meer beschikbaar komt én waar we als België sterk in staan. Laten we daar in investeren!

Oeps, te laat, de luchtmacht koopt Amerikaanse MQ-9B drones.

Onze defensie mist niet zozeer vliegtuigen, wel de visie om verder te kijken dan het dure, en weinig nuttige, speelgoed dat de F-35 is. 

Wie interesse heeft in uitgebreider literatuur: de website f35doorgelicht.be is een aanrader.

 



 

 

Over Jan

Informationmanager and Head of Library-services at Arteveldehogeschool. Loves an intellectual debate & a trappist-beer. Proud lefty.
Dit bericht werd geplaatst in Internationaal, Nieuws, visie en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: