Jan Van Hee

Maandag Bieravond: la dolce vita

Geplaatst op 18 augustus 2026 door Jan

Overmere, maandag 3 augustus

Na een avondje doorzakken op de Lokerse Feesten, “piekte het wat” om ’s morgens aan de mise-en-place te beginnen. Het zware hoofd sloeg snel om in een portie instant geluk: de Italiaanse gerechten mogen bereiden met één van je beste vrienden, die dan ook een fantastische kok is.

De uitdaging was groot: Belgische bieren pairen met Italiaanse gastronomie. Wat gebeurt er wanneer je Italiaanse klassiekers combineert met heel verschillende bierstijlen? Niet evident, want, ondanks een groeiende lokale biercultuur-scène, blijft Italië tenslotte het land van wijn bij de maaltijd. Ook niet evident omdat enkele wijnexperten aanschoven, die elkaar vonden in een lofzang over de wijndomeinen in Piëmonte. Toch was enthousiasme aan de volledig gevulde tafel groot, zowel over de bieren als over de gerechten en vooral over de manier waarop beide elkaar konden versterken.

De Italiaanse gastronomie is nu eenmaal een bijzonder dankbare keuken. Veel gerechten zijn opgebouwd rond relatief eenvoudige, herkenbare smaken: tomaat, olijfolie, basilicum, mozzarella, paddenstoelen, Parmezaan, koffie en cacao. De pairing loopt daardoor een beetje vanzelf. Soms zoeken bier en gerecht elkaar op in gelijkaardige aroma’s, soms werkt vooral het contrast: zuur tegenover vet, bitter tegenover zoet, droog tegenover romig.

We begonnen licht, met Ramon van Brouwerij Roman. Met amper 0,3% alcohol is het een frisse en hoppige dorstlesser, met citrus, perzik en een lichte bitterheid. Eerst proefden we het bier puur, daarna kreeg Ramon een Italiaanse-Amerikaanse twist als Campari Spaghett: een scheutje Campari en limoen veranderen het bier in een bitter-frisse aperitivo.

Daarna kwam Saison d’Erpe-Mere van De Glazen Toren op tafel, samen met focaccia en caponata. Saison is bijna gemaakt voor dit soort keuken. Het bier is droog, sterk bruisend, citrusachtig en peperig. Het koolzuur ruimt de olijfolie op, terwijl de kruidigheid aansluiting vindt bij rozemarijn, groenten en geroosterde smaken. De zoetzure aubergine, tomaat, olijven en kappertjes van de caponata voegden daar nog een extra dimensie aan toe.

Met de volgende combinatie ging de intensiteit omhoog: Hopera van Lupulus bij pasta all’arrabbiata, een woest Ardeens bier tegenover een woeste pasta. Een pairing met een klein risico, want hopbitterheid en chili kunnen elkaar onaangenaam versterken. Het is dus niet zo, wat algemeen wordt aangenomen, dat hoe pikanter het gerecht, hoe meer hop je nodig hebt. Hopera mag dan op het etiket “IPA” staan hebben, de IBU-waarde is relatief bescheiden. Het bier heeft voldoende hop en fruitigheid om overeind te blijven tegenover tomaat, knoflook en chili, maar is gelukkig veel minder agressief dan bijvoorbeeld een West Coast IPA. De olijfolie in het gerecht verzachtte de bitterheid en bracht de combinatie mooi in evenwicht.

Was volgde was een interessante contrastcombinatie met Oude Geuze Boon en caprese. Mozzarella en olijfolie brengen romigheid en vet, terwijl een goede oude geuze precies het tegenovergestelde doet: droogte, levendig koolzuur en frisse zuren. De geuze werkte daardoor als citroensap of een vinaigrette. Tegelijk vonden de citrusachtige, licht aardse aroma’s aansluiting bij tomaat en basilicum. Een eenvoudige salade, maar een zalige combi.

Daarna werd het donkerder en voller. Fagnes Cuvée Constant van Brasserie des Fagnes vergezelde een risotto ai funghi. Cuvée Constant is een donker bier met karamel, geroosterde mout, gedroogd fruit, sinaasappelschil en een herkenbare toets van anijs. Risotto met paddenstoelen is dan weer romig, aards en rijk aan umami. De geroosterde en moutige aroma’s verdiepten de aardse smaak van de paddenstoelen, terwijl boter en Parmezaan voldoende gewicht boden om het bier te dragen.

Voor het dessert gingen we naar Rochefort 8 met tiramisu. Een vanzelfsprekende combinatie: Rochefort 8 brengt karamel, donker fruit, broodkorst, kruiden en alcoholwarmte mee. In tiramisu vinden we koffie, cacao, mascarpone en de zoetheid van lange vingers. De geroosterde tonen van koffie en cacao sloten aan bij de donkere mout, terwijl karamel en fruit een extra laag toevoegden. Tegelijk waren de alcohol en lichte bitterheid van het bier sterk genoeg om door de romige mascarpone heen te snijden, zodat het geheel minder zwaar aanvoelde.

Aan het einde van de avond was vooral duidelijk hoe breed de mogelijkheden van bier aan tafel zijn. We gingen van een bier van amper 0,3% alcohol naar een trappist van 9,2%, en van focaccia en caponata naar risotto en tiramisu. Saison, pale ale, oude geuze, donker Belgisch speciaalbier en trappist kregen allemaal een plaats binnen één Italiaanse maaltijd.

En misschien was dat wel de belangrijkste conclusie van deze volledig volzette Maandag Bieravond: wijn hoeft helemaal niet van de Italiaanse tafel te verdwijnen. Maar bier verdient er zonder twijfel een stoel naast.

Het bonte gezelschap maakte er een avond vol mediterrane gezelligheid van. Een topavondje, waarbij het “achteraf doorzakken” helaas verstoord werd door het onverwachte onweer. Gelukkig was toen het dessert al enige tijd achter de kiezen.

Geplaatst in Bier | Tags: Bier, Foodpairing, Italiaanse keuken | Plaats een reactie

Maandag Bieravond: arm aan alcohol, rijk aan smaak

Geplaatst op 22 juli 2026 door Jan

Aantonen dat bier met weinig of geen alcohol niet langer thuis hoort in het verdomhoekje van de zoete moutdrankjes van weleer, was de missie van deze avond. Ook met dit bier kun je mooie pairings maken.

We proefden zeven alcoholvrije en alcoholarme bieren (plus 1 wachtbiertje bij ontvangst: Ramon van Brouwerij Roman), telkens gecombineerd met een aangepast gerecht. Het een gevarieerde avond waarin frisse citrus en tarwe, uitbundige hop, fruitige zuren en gebrande mout elkaar opvolgden.

Een lekker en liefst origineel alcoholvrij bier wil maken, moet van goede huize zijn: alcohol zorgt immers voor de body, warmte en aroma-overdracht in het bier. Dat verlies moet dus op een andere manier opvangen worden. Sommige brouwers zoeken structuur in tarwe, rogge of haver, andere zetten volop in op aromatische hop, fruit, kruiden, aciditeit of geroosterde mout. De selectie van deze avond liet zien hoe uiteenlopend de resultaten kunnen zijn.

We begonnen met Vicaris BIANCO° van Brouwerij Dilewyns, een fris alcoholvrij witbier met toetsen van sinaasappel, citroen, koriander en zachte granen. Dit tarwebier behoeft geen alcohol om te wedijveren met de klassiekers in het genre. Daarbij serveerden we mousse van gerookte forel, afgewerkt met komkommer, dille, citroenzeste en krokante chips van zeewiertortilla. De zachte tarwebasis ving het romige en rokerige karakter van de forel op, terwijl de citrus en koriander aansloten bij de frisse garnituur. De combinatie bleek meteen een schot in de roos en zou aan het einde van de avond als een van de favoriete pairings worden genoemd.

Daarna draaiden we de hopkraan verder open met Abstinence Absolue van Brasserie Surréaliste. Deze alcoholarme rogge-IPA combineert Citra, Nelson Sauvin en Amarillo met aroma’s van citrus, tropisch fruit en witte druif. De gegrilde Berloumi-frietjes met gestoofde peer, citroen en munt boden voldoende zout, vet en zoetheid om de bitterheid op te vangen. Vooral de combinatie van de fruitige hop en de zachte peer gaf het gerecht extra diepte. Abstinence Absolue overtuigde ook als bier op zichzelf en eindigde bij de favorieten van de aanwezigen.

Dokkie van Dok Brewing Company vormde vervolgens de brug tussen hop en zuur. Perzik, witte druif en vlierbloesem ontmoetten een lichte aciditeit en een uitgesproken hopprofiel. Een quiche met prei, gedroogde worst, cheddar, zachte geitenkaas en tijm zorgde voor een hartige tegenhanger. De zurigheid van het bier sneed door de kaas en de eivulling, terwijl de florale aroma’s mooi aansloten bij de prei en tijm.

Met Colorado Raspberry Sour van Stroom Brouwers kwamen we terecht bij een veel directer fruitprofiel. Deze Gentse alcoholarme sour draait volop rond frisse frambozen, een duidelijke aciditeit en een lichte moutbasis. We serveerden het bier met geroosterde wortel, bietenhummus en labneh (De Zuivelarij). De aardse zoetheid van wortel en biet temperde het zuur en liet de framboos naar voor komen, terwijl de romige labneh de pairing samenbracht. De Colorado bleek een van de publiekslievelingen door de fruitigheid en en het verfrissend zuurtje.

Daarna mocht het tropische fruit volledig losbarsten met de Engelse BRULO Five Fruit Gose. Overdadige mango, passievrucht, guave, abrikoos en sinaasappel werden gecombineerd met aciditeit en een licht zilt karakter. De textuur van stroperig fruitsap in het bier werd door verschillende als storend ervaren. Bij dit bier kwam een oosterse pompoensoep met kokosmelk, citroen en kruidige toetsen op tafel. Het gerecht sloot aan bij de exotische fruitigheid, zonder de gose volledig te volgen in zoetheid.

De overgang naar de donkere bieren gebeurde met Gentse Gruut Stout 00. Zonder hop, maar met de kruidenmengeling die kenmerkend is voor de Gentse Gruutbieren, bracht deze stout aroma’s van geroosterde mout, karamel, koffie, noten en balsamico. Het zuurtje in het bier was verrassend en niet iedereen bleek er fan van te zijn. De zacht gegaarde spiering met geroosterde knolselder en krielaardappelen zorgde voor een aardse, hartige pairing. Vooral de geroosterde knolselder vormde een mooie brug naar de moutinten in het bier.

Afsluiten deden we met Motor Oil 0.5 van Moersleutel (NL), een bier dat zijn naam alle eer aandoet. Met koffie, donkere chocolade, rozijnen, kaneel, vanille en tonkaboon benadert het veel sterker dan de meeste alcoholarme bieren het mondgevoel en de intensiteit van een stevige stout. Daarbij serveerden we donkere hazelnoot-brownie met geroosterde vijg en ongezoete zure room. De brownie en vijg versterkten de mout-, chocolade-, koffie- en rozijntonen, terwijl de zure room voorkwam dat het geheel te zwaar of te zoet werd. Deze dessertpairing behoorde, volgens de aanwezigen, tot de absolute hoogtepunten van de avond. Ook Motor Oil 0.5 zelf eindigde overtuigend bij de drie favoriete bieren.

De deelnemers waren het opvallend eens over de gerechten: alle pairings werkten en het eten werd bijzonder gewaardeerd. Bij de bieren lagen de persoonlijke voorkeuren wat verder uit elkaar, zoals dat bij een interessante proeverij hoort. Toch tekenden zich drie duidelijke publieksfavorieten af: Abstinence Absolue, Colorado Raspberry Sour en Motor Oil 0.5. Drie totaal verschillende bieren die samen de breedte van de hedendaagse alcoholarme bierwereld illustreren: hoppig en aromatisch, fris en fruitig zuur, of donker en bijna dessertachtig.

Deze Maandag Bieravond bewees vooral dat alcoholvrij en alcoholarm bier niet als één afzonderlijke bierstijl kan worden behandeld. De categorie omvat intussen witbier, IPA, sour, gose en stout, elk met eigen aroma’s en culinaire mogelijkheden.

Geplaatst in Bier | Tags: Alcoholvrij bier, Berloumi, Bier, Brasserie Surrealiste, Brulo, Dok Brewing, Foodpairing, Gruut, Moersleutel, Ramon, Roman, Stroombrouwers, Vicaris | Plaats een reactie

Wilde bieren en smaakcombinaties op de tweede Maandag Bieravond

Geplaatst op 15 juli 2026 door Jan

Foto foederkelder Brouwerij Boon genomen door Jan Van Hee (cc)

Tijdens de tweede Maandag Bieravond van Klinkklaar stond een van de meest fascinerende hoeken van de Belgische bierwereld centraal: wilde bieren, lambiek en geuze. Het werd een avond met uiteenlopende smaken, stevige discussies en enkele foodpairings die toch unaniem in de smaak vielen.

Wilde bieren en geuzes danken hun karakter aan spontane (of gemengde) gisting. Wilde gisten en bacteriën zorgen voor frisse zuren, een droge afdronk, aardse en fruitige aroma’s en soms een uitgesproken funky karakter. Tijdens de proeverij bekeken we hoe houtlagering, lange rijping en het mengen van verschillende bieren voor complexiteit en balans zorgen.

Daarbij beperkten we ons niet tot de klassieke geuze. Ook “bière de coupage”, fruitlambiek, experimentele vatrijping en Vlaams oud bruin kwamen aan bod. Zo ontstond een brede ontdekkingstocht langs Belgische bieren die hun goddelijke smaak danken aan processen die zich moeilijk laten controleren.

Een diverse groep, dus ook diverse meningen

Omdat de groep groter was dan eerst ingeschat en van enkele bieren slechts één fles van 75 centiliter beschikbaar was, werden de proefglaasjes iets kleiner gehouden. Als compensatie verhoogden we het aantal pairings van de oorspronkelijk geplande vijf naar zeven. Door de kleinere hoeveelheden konden we meer smaakcombinaties verkennen. De opbouw bij dit soort bieren is niet zo eenvoudig, maar de rode draad was toegankelijk en fris naar complex, krachtig en gerijpt.

Voor sommige deelnemers was geuze en kriek vertrouwd terrein, terwijl voor anderen spontane gisting en uitgesproken zure bieren toch iets exotischer waren. Die diversiteit zorgde voor interessante gesprekken. Sommige bieren konden bijna iedereen onmiddellijk overtuigen, terwijl andere de groep verdeelden.

Wild Blond als toegankelijke opener

De avond begon met Eylenbosch Wild Blond. Dit bier is een bière de coupage: een mengeling van lambiek en een blond bier van hoge gisting. Dit bier, net zoals bijvoorbeeld Triple Geuze van Vicaris, maakt een mooie brug naar bierliefhebbers met weinig lambiek-ervaring, maar het is ook voldoende eigenzinnig en complex om ook meer ervaren proevers te boeien.

Die rol vervulde het uitstekend. Het bier was fris, droog en licht bloemig, met citrus, graan, subtiel hout en een zachte wilde toets. In combinatie met een toastje met zachte geitenkaas, komkommer en citroenzeste bleek het een geslaagd aperitief.

De Wild Blond werd breed gewaardeerd door de aanwezigen.

Een primeur uit de partybox

Een van de meest leerrijke momenten van de avond was de Bogaerden Oude Lambiek van Brouwerij Sako. Voor meer dan de helft van de deelnemers was dit de eerste kennismaking met een volledig stille of “platte” lambiek.

Omdat oude lambiek niet met jonge lambiek wordt geblend en geen hergisting op fles ondergaat, bevat het bier nauwelijks koolzuur. Daardoor ligt de nadruk volledig op de spontane vergisting, de jarenlange vatrijping en de zachte oxidatieve tonen.

De afwezigheid van pareling was voor sommigen eerst even wennen, maar de zachte, ronde zuurheid werd door iedereen gewaardeerd. Het bier toonde dat zuur niet noodzakelijk scherp of agressief hoeft te zijn. Door de lange rijping waren de zuren mooi geïntegreerd, met nuances van hout, graan, appel, hooi en een lichte aardse toets.

De combinatie met mousse van gerookte forel, lente-ui en een krokante zeewiertortillachip groeide uit tot een van de publiekslievelingen. De droge lambiek sneed door het vet van de vis, terwijl de rokerige en zilte smaken aansloten bij het hout en de aardse complexiteit van het bier.

Ambreus steelt het hart van de deelnemers

Ook de Vlierbloesem Geuze van Ambreus maakte veel indruk. Deze geuze wordt samengesteld uit lambieken van verschillende producenten. De toevoeging van vlierbloesem geeft de geuze een uitgesproken floraal en aromatisch karakter, met nuances van citrus, geel fruit en een lichte kruidigheid. Onder die florale laag blijven de droge lambiekzuren duidelijk herkenbaar.

Ondanks wat twijfel vooraf, bleek de pairing met gravad lax bijzonder geslaagd. Het vet en het zout van de zalm werden opgefrist door de zuren en de fijne pareling van het bier. De aromatische vlierbloesem sloot mooi aan bij de dille en de citroen in de yoghurtdressing, terwijl de licht fruitige en kruidige toetsen ook harmonieerden met de subtiele zoetheid van de gemarineerde zalm.

De Ambreus bleek toegankelijk en toch zeer gelaagd. Voor veel deelnemers was dit een van de verrassingen én beste bieren van de avond.

El Ambiguo zorgt voor discussie

Na de florale elegantie van Ambreus volgde Sako El Ambiguo, een oude geuze die ongeveer twee jaar rijpte op voormalige bourbonvaten. Daardoor combineert het bier het droge, frisse en wilde karakter van geuze met duidelijk herkenbare toetsen van eikenhout, vanille, kokos, karamel en bourbon.

Omwille van de bourbon zochten we voor de pairing inspiratie bij de Cajun-keuken: krokante kip met geroosterde ui en een lauwwarme kruidige sticky saus, afgewerkt met veldsla, lente-ui en sesamzaad. De hartige en geroosterde smaken van de kip boden voldoende tegengewicht aan het uitgesproken vatkarakter. De zuur-zoete saus verbonden de frisse zuren van de geuze met de warmere hout- en vanilletonen.

De pairing werd gewaardeerd, al bleef El Ambiguo het meest polariserende bier van de avond. Voor de liefhebbers versterkte het gerecht precies de gelaagdheid van de bourbonlagering. Zij herkenden een boeiende brug tussen traditionele geuze en moderne barrel-aged bieren. Andere deelnemers vonden dat de bourbonaroma’s het lambiekkarakter overschaduwden.

Van framboos naar krachtige kriek

Met Cantillon Rosé de Gambrinus, een “oudje” uit onze kelder, maakten we vervolgens de overstap naar fruitlambiek. Het bier toonde hoe verse frambozen niet noodzakelijk leiden tot een zoet fruitbier. De fruitsuikers waren uitgegist, waardoor een droge en levendige frambozenlambiek ontstond.

Het bijpassende glaasje met geroosterde rode biet, framboos en walnootcrumble fungeerde bijna als een sorbet tussen de gangen. De framboos versterkte het fruit in het bier, terwijl rode biet en walnoot aardse diepte en textuur toevoegden.

Daarna volgde Boon Kriek Mariage Parfait, met 8% alcohol een uitzonderlijk krachtige oude kriek. Het bier combineerde rijpe en zure kersen met amandelachtige pittonen, eikenhout en een wijnachtige structuur. De uitgesproken tannines konden niet iedere aanwezige overtuigen. De “gewone” Oude Kriek van Boon, niet we niet proefden, was wel een publiekslieveling en werd door één van de aanwezigen omschreven als “de beste kriek op aarde”.

Een toastje met grove paté en zure kersencompote bleek wel een klassieke, maar doeltreffende combinatie: het bier verfriste het vet van de paté, terwijl de compote het kersenkarakter verdiepte.

Een dessertpairing die alles samenbracht

De avond werd afgesloten met Liefmans Goudenband 2016, een gerijpt Vlaams oud bruin met ongeveer tien jaar flesrijping. Het bier had zich ontwikkeld van fris rood fruit naar rijpere aroma’s van pruim, rozijn, vijg, noten, porto en zachte oxidatie.

Daarbij serveerden we een Black Forest-geïnspireerde taart met kersen uit de eigen tuin, ongezoete chocoladepudding, hazelnootcrumble en vanille-ijs. Het bleek een van de absolute hoogtepunten van de avond.

De kersen sloten aan bij het donkere fruit in het bier, de chocolade vond aansluiting bij de geroosterde mout en de hazelnoten versterkten de gerijpte, nootachtige aroma’s. Het vanille-ijs bracht romigheid en contrast, terwijl de zuren van de Goudenband voorkwamen dat het dessert zwaar of plakkerig werd.

De tweede Maandag Bieravond bevestigde zo opnieuw dat bier proeven gaat over vergelijken, discussiëren, associaties maken en ontdekken hoe een gerecht een bier kan beïnvloeden en omgekeerd.

De meningen waren niet altijd gelijk, wilde bieren laten zich immers niet in één smaakprofiel vangen. Ze vragen tijd, aandacht en soms ook enige gewenning. Maar bovenal werd het een gezellige avond onder (nieuwe) vrienden.

Informatie over de komende bieravonden: https://passpass.be/nl/o/klinkklaar-ar9XaB

Geplaatst in Bier | Tags: Bier, Geuze, Kriek, Lambiek, Vlaams Oud Bruin | Plaats een reactie

De eerste Maandag Bieravond: Engelse bieren

Geplaatst op 9 juli 2026 door Jan

Deze zomer openen we elke maandagavond in juli en augustus ons pop-up tastingterras in Overmere. Het opzet is eenvoudig: avonden voor bierliefhebbers met of zonder voorkennis, met ruimte om te proeven, te vergelijken, te discussiëren en vooral ook van elkaar te leren. Elke avond staat één thema centraal. We proeven telkens een vijftal bieren, met aangepaste hapjes erbij.

De eerste van deze Maandag Bieravonden stond in het teken van Engelse bieren. Voor ons Belgen is dat een exotisch bierland met hun cask ale, waarbij via een handpomp uit het vat wordt geschonken, met weinig koolzuur en een zachte textuur. Dit staat ver van onze meer bruisende, vaak zwaardere biertraditie.

Engelse bieren staan vaak bekend om hun doordrinkbaarheid, zachte koolzuurdruk en uitgesproken moutkarakter. Stijlen zoals bitter, mild, porter, stout en barley wine zijn doorgaans minder uitgesproken hoppig dan wat wij gewoon zijn van moderne craftbieren, maar ze bieden wel veel nuance in geur, smaak en mondgevoel. Tijdens deze avond lag het accent vooral op het Noorden van Engeland: een regio met een sterke pubcultuur.

Het werd een smaakreis door verschillende registers van de Britse biercultuur: fris en licht, hoppig en modern, moutig en klassiek, donker en geroosterd en uiteindelijk intens en dessertachtig. Hierbij werden telkens aangepaste hapjes opgediend.

We begonnen licht en fris met Spring Pale van Love Lane Brewery uit Liverpool. Een toegankelijke pale ale van ongeveer 4%, met citrus, florale hoptoetsen en een zachte biscuitachtige moutbasis. Een ideale starter op een warme zomeravond. Een mooi voorbeeld van de moderne craftbeerscène aan de oevers van Mersey.

Daarbij kwam een mini fish & chips: twee krokante fish-fingers, enkele dikke frieten, tartaarsaus en mushy peas. Een herkenbaar Engelse combinatie, maar in proefportie. De pairing werkte bijzonder goed omdat het frisse, droge karakter van het bier door het vet van de vis en de korst sneed. De citrusachtige hop sloot mooi aan bij de citroen en munt in de frisse erwtenpuree.

Daarna schakelden we over naar Punk IPA van BrewDog. Dit bier is intussen bijna erfgoed van de moderne Britse craftbeweging: ooit rebels en vernieuwend, vandaag zo ingeburgerd dat het een supermarkt-craft geworden is. In het glas bracht Punk IPA grapefruit, tropisch fruit, lychee, ananas en een duidelijke hopbitterheid. Na de zachtere Love Lane stond hier de hop centraal, met een drogere, scherpere afdronk. De brouwerij mag de afgelopen jaren dan in zwaar weer gezeten hebben, hun IPA (5,2% ABV) brengt de zon aan tafel.

De pairing gebeurde met een vegetarische curry van bloemkool, zoete aardappel en kikkererwten. Curry is in Groot-Brittannië deel van de eetcultuur. De kruiding van het gerecht vond aansluiting bij de citrus- en hoptoetsen van het bier, terwijl de bitterheid het romige van de yoghurt en het zoete van de aardappel mooi tegenwicht gaf.

Met Newcastle Brown Ale gingen we naar een heel ander register. Na de bitterheid van Punk IPA voelde dit bier als een zacht dekentje. Roodbruin in het glas, zacht moutig, met karamel, noten, toffee en een lichte fruitigheid. Ondanks dat dit bier door Heineken geproduceerd wordt, smaakt deze Newcastle Brown Ale als een authentieke Noord-Engelse ale.

Daarbij serveerden we een mini steak & ale pie in videevorm. Warm stoofvlees met spek en wortel, royaal in een krokant pasteitje. De karamelachtige moutigheid van Newcastle Brown Ale sloot mooi aan bij de jus, ui en deegkorst. De zachte bitterheid hield het gerecht in balans, zonder het vlees te domineren. Dit was comfortfood in miniatuurvorm.

Daarna werd het donkerder met Lancaster Black van Lancaster Brewery. Dit bier bracht ons bij de klassieke Engelse stout: geroosterde mout, koffie, cacao, een vleugje drop en een droge bitterheid. Wat opviel, was de drinkbaarheid. Lancaster Black is een evenwichtige donkere ale, die zeer gesmaakt werd door de aanwezigen. Lancaster Brewery is een meermaals bekroonde regionale brouwerij uit het noordwesten van Engeland.

De pairing was een eigenzinnige interpretatie van Welsh rarebit: kleine toastjes van geroosterd kletzenbrood, Engelse mosterd, Worcestershire sauce en cheddar, die kort gegratineerd werden en geserveerd werden met lente ui. Dit werkte verrassend goed. De kaas bracht vet en umami, de mosterd en Worcestershire gaven scherpte en diepte, terwijl het vruchtenbrood een lichte zoete ondertoon toevoegde. De roast en koffieachtige droogheid van Lancaster Black hielden die zoet-zoute combinatie strak. De lente ui zorgde voor extra frisheid.

We sloten af met Debauchery V van Steam Machine Brewing Company uit County Durham. Dit was meteen het zwaartepunt van de avond: een imperial stout van 11%, pikzwart, vol, romig, stroperig en intens. Donkere chocolade, koffie(likeur), gebrande mout, karamel, donkere suiker en alcoholwarmte kwamen samen in deze afsluiter. Dit is een bier dat je traag drinkt, in kleine hoeveelheden, als een digestief. Dit werd de lieveling van de aanwezigen. Steam Machine Brewery is waarschijnlijk de kleinste brouwerij uit de reeks, maar wat een gezellige plek. De brouwerij ligt wat onverwacht verscholen in een KMO-zone, maar je vindt daar een informele en gastvrije ontmoetingsruimte tussen de brouwketels. Zeker een bezoek waard, ook omdat de brouwer de voorzitter is van de Fellowship of Beer.

Daarbij kwam vanille-ijs met geroosterde walnootcrumble, een lepeltje espresso en enkele korrels zeezout. De combinatie was een topper. Het ijs temperde de alcoholwarmte en versterkte het romige karakter van het bier. De espresso trok de koffietoetsen in de stout naar voren. De walnootcrumble bracht crunch en geroosterde bitterheid, terwijl het zeezout de zoetheid wat optilde.

Wat deze eerste Maandag Bieravond vooral toonde, is hoe veelzijdig Engelse bieren kunnen zijn.

Lancaster Black en Debauchery V werden die avond verkozen tot de beste bieren én de beste pairings.

Inschrijven voor een volgende tasting? Meer informatie op: https://passpass.be/nl/o/klinkklaar-ar9XaB

Geplaatst in Bier | Tags: Bier, Engeland, Foodpairing | Plaats een reactie

Waarom meer data (én AI) onze organisaties dommer maken

Geplaatst op 4 juli 2026 door Jan

screenshot van https://www.beobachter.ch/gesetze-recht/burger-verwaltung/im-blindflug-durch-die-pandemie-362917

In maart 2020 barstte de coronacrisis in Europa helemaal los. In Bern, in de gangen van het Zwitserse Bundesamt für Gesundheit zocht iedereen naar cijfers. Hoeveel besmettingen? Hoeveel ziekenhuisopnames? Hoeveel overlijdens?

Er was nochtans data, véél data, maar die zaten verspreid over dashboards van kantonnale gezondheidsdiensten, rapportages van ziekenhuizen, e-mails met excel-bestanden, persoonlijke verlagen, updates via informele kanalen, … Maar nergens was er één helder, gedeeld overzicht. Zwitserland had jarenlang geïnvesteerd in gezondheidsdata op kantonnaal niveau. Elk kanton had eigen systemen, eigen rapportagevormen en eigen routines.

De Zwitserse journaliste Adrienne Fichter beschreef hoe medewerkers van het BAG spraken over een “papieren strijd zoals in een film uit de jaren tachtig”. Formulieren kwamen binnen via fax of post, gegevens moesten manueel worden overgetikt en om het aantal nieuwe besmettingen in te schatten, werden stapels formulieren letterlijk op een weegschaal gelegd. In sommige gevallen vernamen medewerkers via de pers of Wikipedia hoeveel patiënten overleden of genezen waren. Slechts bij ongeveer 30 procent van de positieve tests beschikte het BAG over aanvullende patiëntinformatie (Fichter, 2020).

Ook latere analyses wezen op dezelfde kwetsbaarheid: gefragmenteerde rapportagesystemen, trage samenvoeging van nationale gegevens en een beperkte mogelijkheid om de epidemiologische realiteit in real time te volgen. Zwitserland ontwikkelde wel digitale initiatieven, zoals de SwissCovid-app, maar de bredere infrastructuur voor geïntegreerd gezondheidsinformatiemanagement bleef een pijnpunt (Daniore et al., 2022 en Signorell & Demuth, 2022).

Deze case is exemplarisch voor een veel grotere “epidemie”. Elke organisatie kent wel de volgende uitdagingen: de gedeelde map waarin niemand nog de juiste versie vindt, de mailbox waarin beslissingen begraven liggen, de chat waarin cruciale afspraken verdwijnen tussen emoji’s en leukigheden, het rapport dat bestaat, maar dat niemand kent, het dashboard met twijfelachtige data, de medewerker die weet hoe het zit, maar volgende maand met pensioen gaat, …

Uit onderzoek blijkt al langer dat kenniswerkers een aanzienlijk deel van hun tijd verliezen aan het zoeken naar informatie. Guus Pijpers beschreef dat probleem uitvoerig in zijn werk rond informatiegedrag (Pijpers, 2006). McKinsey becijferde in 2012 dat sociale technologieën de productiviteit van kenniswerkers met 20 tot 25 procent kunnen verhogen, precies omdat er zoveel waarde verloren gaat in gebrekkige communicatie, slechte kennisdeling en versnipperde samenwerking (Chui & Manyika, 2012). Ook recenter onderzoek naar enterprise search en knowledge AI vertrekt van dezelfde vaststelling: medewerkers verliezen veel tijd omdat informatie verspreid zit over te veel systemen en te weinig context meekrijgt (Pryon, 2024).

Dat inzicht is niet nieuw. Barnaby Rich klaagde al in 1613 dat er meer boeken verschenen dan iemand ooit kon lezen. Hij leefde in de nasleep van de drukpersrevolutie, toen kennis plots veel sneller en goedkoper kon circuleren. Wat vandaag voor ons de mailbox, de cloudmap, Teams-chat of dashboard is, was toen het pamflet, het boek en de drukpers. De technologie mag dan veranderd zijn, de uitdagingen blijven dezelfde.

Ook Seneca waarschuwde al dat het lezen van te veel boeken/boekrollen de geest onrustig en stuurloos kan maken. . Hij verdedigde traagheid, selectie en verdieping tegen de verleiding van oppervlakkige veelheid (Seneca, Letters from a Stoic). Montaigne zou later een gelijkaardige houding aannemen: wijsheid zit niet in alles verzamelen, maar in leren oordelen. Massa’s data zonder context zorgt enkel voor verwarring en besluitloosheid.

In de negentiende eeuw richtte Henry David Thoreau zijn pijlen op de telegraaf. Hij schreef in Walden dat men haastig een magnetische telegraaflijn wilde bouwen van Maine naar Texas, terwijl Maine en Texas misschien niets belangrijks te melden hadden (Thoreau, Walden). Dat is misschien één van de vroegste en scherpste kritieken op communicatietechnologie: snelheid is geen kwaliteit. Een sneller kanaal maakt een boodschap niet relevanter.

Herbert Simon vatte het in de twintigste eeuw bijna mathematisch samen: “A wealth of information creates a poverty of attention.” In een wereld met overvloedige informatie wordt aandacht de schaarse grondstof (Simon, geciteerd in Hal Varian, The Information Economy).

Organisaties hebben geen dataprobleem, ze hebben een aandachtsprobleem, een filterprobleem en een betekenisprobleem.

Generatieve AI zal dit probleem niet automatisch oplossen, maar kan fungeren als een intelligente laag bovenop die versnipperde informatieomgeving. Ze kan documenten samenvatten, patronen herkennen, informatie uit verschillende bronnen combineren, vergaderingen doorzoekbaar maken, concepten clusteren, beslissingen voorbereiden en medewerkers helpen sneller de juiste informatie te vinden.

De keerzijde is dat AI bovenop een chaotische informatiehuishouding, de rommel net iets overtuigender zal verpakken. Als documenten verouderd zijn, metadata ontbreken, versies door elkaar lopen of toegangsrechten slecht beheerd worden, zal AI niet plots betrouwbare kennis produceren. Ze kan hallucineren, bronnen verkeerd interpreteren, gevoelige informatie blootleggen of oude fouten opnieuw laten circuleren in een nieuw, glad taaljasje. Een chatbot bovenop slecht beheerde documenten is geen kennismanagement, het wordt een random nonsens-verspreider met een vriendelijke interface.

Daarom vraagt AI niet minder, maar juist méér informatiebeleid. Organisaties die AI willen inzetten tegen information overload moeten eerst weten welke bronnen betrouwbaar zijn, wie eigenaar is van welke informatie, welke data mogen worden gebruikt, welke informatie verouderd is, welke context noodzakelijk is en waar menselijke controle verplicht blijft.

De Zwitserse overheid had tijdens de eerste coronagolf niet vooral nood aan nog een AI-dashboard. Ze had nood aan betrouwbare datastandaarden, gedeelde processen, duidelijke verantwoordelijkheden en systemen die informatie niet alleen opslaan, maar ook contextualiseren en dissemineren.

De belangrijkste les is immers dat beschikbare data pas strategische informatie wordt wanneer ze kan circuleren, connecteren, context krijgt en tot handelen leidt.

AI kan de informatie-overload verlichten, maar die ook laten escaleren. Het verschil tussen beide heet informatiebeleid. En dat informatiebeleid heeft een klassieke kern: metadata, eigenaarschap, bewaartermijnen, duidelijke informatiestromen, kwaliteitscontrole, toegangsbeheer, gemeenschappelijke definities en afspraken over waar informatie thuishoort.

Informatiebeleid is de discipline die ervoor zorgt dat de juiste informatie, in het juiste formaat, op het juiste moment, bij de juiste persoon terechtkomt, zodat de organisatie daadwerkelijk wijzer en handelingsbekwamer wordt. Dat klinkt eenvoudig, tot de crisis begint. Wie in normale tijden geen informatiebeleid heeft, ontdekt in crisistijd meestal dat er vooral veel bestanden zijn.

Geplaatst in Artificiële intelligentie, Beleid en politiek, Informatiemanagement | Tags: Artificiële intelligentie, Covid19, Datamanagement, Information overload, Zwitserland | Plaats een reactie

AI heeft de fraude niet uitgevonden. Het heeft ze gedemocratiseerd.

Geplaatst op 12 juni 2026 door Jan

Foto door Andrea De Santis op Pexels.com

Bij de zoveelste discussie over AI in het onderwijsreglement voelde ik de neiging opkomen om even met de handrem op te spreken. Precies omdat AI belangrijk is, moeten we vermijden dat we doen alsof het onderwijs vóór ChatGPT een soort pastorale zuiverheid kende, waarin elke paper, elke taak en elk examen rechtstreeks uit de onbezoedelde ziel van de lerende kwam neergedaald.

Dat was natuurlijk niet zo.

AI heeft bij evaluatiemomenten, niets wezenlijks veranderd. Ze heeft vooral gezorgd voor de democratisering van fraude. Wat vroeger ongelijk verdeeld was, is nu voor bijna iedereen bereikbaar geworden. De gegoede klasse had altijd al hulpmiddelen. Een hoogopgeleide ouder die een paper “even naleest” en ondertussen driekwart herschrijft. Een oudere broer die goed is in wiskunde. Een nicht die toevallig journalist is. Een netwerk dat weet hoe je een opdracht leest, hoe je een leraar inschat, hoe je academisch klinkt zonder noodzakelijk academisch te denken.

En dan hebben we het nog niet over de gadgets: slimme horloges, dure rekenmachines, software, bijlessen, taalcoaching, professionele begeleiding. Voor wie middelen, netwerk en cultureel kapitaal had, was evaluatie nooit een volledig gelijk speelveld. Voor wie dat allemaal niet had, de kneusjes, zoals we ze liefdevol en eerlijk kunnen noemen, bleef meestal alleen de eigen kop over.

Daar wringt het. Zodra iedereen toegang krijgt tot een hulpmiddel dat vroeger impliciet voorbehouden was aan wie de juiste mensen kende, noemen we het plots een crisis. Vroeger knepen we een oogje dicht, omdat de ongelijkheid netjes verpakt zat in familiaal toeval, sociale klasse en zogenaamd normale ondersteuning. Nu dezelfde ondersteuning uit een tekstvenster komt, roepen we om verbodsbepalingen, detectietools en reglementaire bijlagen met de charme van een verzekeringspolis.

De reflex om het gebruik van AI juridisch dicht te timmeren, mist de kern van het probleem. Evaluaties zijn blijkbaar voorspelbaar, reproduceerbaar of oppervlakkig genoeg om een generiek taalmodel er probleemloos doorheen te laten fietsen. Als een opdracht perfect door ChatGPT kan worden opgelost, is dit vooral een teken van didactische luiheid.

Wie een verpleegkundige handeling moet kunnen uitvoeren, moet die niet “ongeveer kunnen prompten”. Wie een taal leert, moet kunnen spreken, luisteren, schrijven en begrijpen. Wie een beroepskwalificatie behaalt, moet meer aantonen dan de vaardigheid om een chatbot beleefd toe te spreken.

Ruben Verborgh zegt het al langer scherper en beter: we moeten stoppen met studenten af te schermen van een realiteit waarin AI bestaat. Zijn open-boek, open-internet en open-AI-examen (die hij in alle openheid deelt op LinkedIn) legt de nadruk op oordeelsvermogen, combineren, interpreteren, bijsturen, uitleggen en verdedigen.

De echte uitdaging voor onderwijs is dus om evaluatievormen te ontwerpen waarin het gebruik van hulpmiddelen normaal is, terwijl eigenaarschap, begrip en bekwaamheid zichtbaar blijven. AI volledig buitenhouden lukt toch niet, tenzij we cursisten voortaan evalueren in een bunker met potlood, papier en een cipier met pedagogisch bekwaamheidsbewijs.

Betere evaluatie kan verschillende vormen aannemen. Mondelinge toelichting koppelen aan schriftelijke opdrachten. Procesbewijzen vragen: tussenversies, reflecties, keuzes, fouten, bijsturingen. Authentieke casussen gebruiken die aansluiten bij de leercontext. Opdrachten persoonlijker, lokaler of praktischer maken. In sommige gevallen AI expliciet toelaten en de kwaliteit van het gebruik mee beoordelen.

AI verplicht ons om beter te evalueren. Strenger in de betekenisvolle zin van het woord: scherper, eerlijker, bewuster en minder gemakzuchtig.

Misschien is dat de nuttigste les van deze hele discussie. AI heeft de fraude niet uitgevonden. Het heeft onze oude blindheid geautomatiseerd, opgeschaald en netjes in een tekstvak gezet.

Geplaatst in Artificiële intelligentie, Onderwijs | Tags: Artificiële intelligentie, Evalueren, Examens, Onderwijs | Plaats een reactie

De pint als politieke camouflage

Geplaatst op 23 mei 2026 door Jan

White House, Public domain, via Wikimedia Commons

In De Standaard dook Frédéric De Gucht op waar Vlaamse politici al generaties graag opduiken: op café. Het decor waarin politici laten zien dat ze nog weten hoe een gewone mens eruitziet. Zijn tournee heet veelzeggend “Op café met FDG”. In Roeselare toonde hij zich met een Rodenbach in de hand.

“Normaal gezien heb ik geen kostuum aan, maar ik moest deze namiddag naar de ceo van Nike en ik heb mij niet meer kunnen omkleden.”

Deze quote is ook veelzeggend, alsof informele kleding het uniform van het gewone volk is en een kostuum zou vloeken met een café-setting. Voor de jacht op hun stem zijn informele kleding en bier de camouflage om te blenden met het plebs. Frédéric De Gucht mag dan uitroepen dat hij geen klassieke politicus is, hij volgt wel een decennia-oud draaiboek.

De Gucht is natuurlijk niet de eerste, zijn partijgenoot Alexander De Croo trok na het stemmen in Brakel op café. Zo heb je talrijke voorbeelden, van ogenschijnlijk spontaan café-bezoek voor het oog van de pers en sociale media. In Duitsland is oud-kanselier Gerhard Schröder een berucht voorbeeld en in het UK speelde Boris Johnson gretig in op zijn imago als gezellige drinker tijdens pubsessies met zijn kiezers.

Bier doet het immers zeer goed in politieke communicatie. Wijn roept sneller beelden op van afstand, recepties en besloten salons. Bier draagt eenvoud, streekgevoel en ongedwongen gezelligheid in zich. Wie een lokaal bier drinkt, zoals Rodenbach in Roeselare, toont zich één met de omgeving en met de lokale tradities. Een pint in de hand brengt het signaal: ik ben benaderbaar, ik kom onder de mensen, ik praat niet alleen met studiediensten en kabinetschefs, ik luister ook naar wie aan de toog zijn gedacht zegt, … .

Vlaamse politiek is lang verweven geweest met achterzalen, volkshuizen, parochiale cafés en partijbijeenkomsten waar het formele en informele door elkaar liepen. “Tussen pot en pint” werd er gelachen, afgetoetst, plooien gladgestreken, beloofd en beklonken.

Toen ik als zelfstandige consultant aan de slag was gaf ik mijn Nederlandse collega’s steeds de raad om nooit een uitnodiging om “nog iets te gaan drinken” af te slaan. In onze cultuur zit het namelijk ingebakken om na de formele vergadering, in een informele setting nog door te bomen over het onderwerp en zelfs zaken te beslissen, te “beklinken”. Een informeel akkoord wordt nog vaak bezegelt met een handdruk en het tegen elkaar tikken van de glazen. Toch verwijst de etymologie van “beklinken” niet naar het klinken van de glazen, wel naar “vastmaken”, zoals je met “klinknagels” doet.

Het parlement kende die logica eveneens: bier en andere alcohol in de koffiekamer van de Kamer werden ooit verdedigd als een manier om parlementsleden binnen de muren te houden, weg van de cafés rond het parlement waar stemmingen konden worden gemist en gesprekken konden uitlekken. Wouter Beke verdedigde dat in 2024 nog als een laatste vorm van collegialiteit tussen links en rechts, Vlamingen en Walen.

Het is niet toevallig dat onze Belgische biercultuur officieel erkend werd als immaterieel cultureel erfgoed door UNESCO. Die erkenning gaat over brouwen, schenken en proeven, maar evenzeer over de sociale rol van bier in cafés, verenigingen, feesten en lokale gemeenschappen. Bier staat hier vaak midden in de publieke ruimte.

Deze informele nabijheid kan democratisch werken, maar hier merk je ook het probleem van een gebrek aan transparantie. Wat aan de toog wordt “afgeklopt”, ontsnapt vaak aan mogelijke tegenspraak en bestuurlijke controle. De gezelligheid van een pint maakt macht menselijker, maar maakt macht ook minder controleerbaar. Het alcoholverbod in de cafetaria van de Kamer in 2025 raakte daarom aan meer dan bedrijfshygiëne. Het stelde de vraag waar politiek thuishoort: in publieke procedures, in informele rituelen of ergens in het schemergebied daartussen.

Toch is dit geen typisch Belgisch fenomeen. Zo organiseerde Barack Obama in 2009 zijn beroemde “beer summit” na een incident rond racial profiling. De ontmoeting in de Rose Garden moest de gemoederen bedaren in deze zeer gevoelige zaak, die voor grote maatschappelijke polarisatie zorgde. Het bier fungeerde hier als diplomatiek ritueel om een gesprek opnieuw mogelijk te maken. Barack Obama had wel iets met bier, want tijdens zijn campagne organiseerde hij bierrecepties en in 2011 liet hij zelfs een eigen White House Honey Ale brouwen. Donald Trump daarentegen, als geheelonthouder, zocht andere manieren om aansluiting te vinden bij “Joe Sixpack”.

Bier is niet enkel een politiek instrument, brouwers hebben sinds de oudheid politiek gebruikt om hun belangen te behartigen. Van Mesopotamië, over de Gruutrechten, het Reinheitsgebot naar de brouwer-burgemeesters in de negentiende eeuw. Terwijl wijn in essentie een agrarisch product is, is bier veel meer een culturele constructie die mee gevormd werd door geschiedenis, wetgeving, conflicten en economische machtsverhoudingen.

Het is dan ook niet toevallig dat ook in de Europese politiek bier sterk verweven zit met belangenbehartiging. De European Parliament Beer Club, vandaag ruimer gepositioneerd als European Beer Group, werd opgericht in 1995 als forum voor dossiers die de brouwerijsector raken. Het klinkt als een gezellige club, maar hun missie is toch vooral beleidsbeïnvloeding. De gespreksonderwerpen gaan immers over accijnzen, etikettering, reclame en volksgezondheid.

Of je nu de harten van de brouwers of van de kiezers wil winnen, die pint zal voor jou het werk niet doen. Mensen voelen immers doorgaans scherp aan wanneer ze de decorstukken worden bij een opvoering op café.

Nee, een politicus met een pint in de hand is nooit een toevallig of spontaan gebeuren wanneer een fotograaf of smartphone in de buurt is. Nee, bier moet je niet drinken om als een authentieke politicus over te komen. Van bier moet je genieten. Als je liever een wijntje, een koffie of een kombucha drinkt, doe gerust, ook voor de camera.

Geplaatst in Beleid en politiek, Bier | Tags: Bier, Biergeschiedenis, Politiek | Plaats een reactie

Bier laat zich niet in een keurslijf gieten

Geplaatst op 18 april 2026 door Jan

Lodewijk van Gruuthuuse
Master of Portraits of Princes, Public domain, via Wikimedia Commons

Aanvankelijk was het brouwproces een huiselijke activiteit die door vrouwen werd uitgevoerd, maar wordt vanaf de 12de eeuw steeds meer een handelsproduct. Volgens bierhistoricus R.W. Unger markeert dit een machtsverschuiving in de samenleving. Bier wordt te belangrijk om een huiselijke activiteit te blijven en raakt verstrikt in regelgeving, accijnzen en institutionele controle.

Stedelijke overheden leggen bierverordeningen op, officieel vanuit de bezorgdheid voor kwaliteit en volksgezondheid, maar onderliggend was er de wil tot fiscale opbrengsten en politieke controle. Zo ontstaan brouwersgilden, die in de geschiedschrijving vaak als trotse ambachtsorganisaties worden voorgesteld, in de praktijk functioneerden ze vooral als tussenschakel tussen bestuur en producent. Wie lid is, geniet bescherming, wie buiten valt, zoals vrouwen, kleine brouwers, plattelandsproducenten, verdwijnt uit het zicht en uiteindelijk uit de markt.

In het 13de eeuwse Engeland werd via de Assize of bread and ale de prijs en kwaliteit van de graanproducten, dus ook het bier, gereguleerd. Deze regelgeving bepaalde ook wie bier mocht verkopen. Dat waren in de praktijk vaak (alleenstaande) vrouwen: de zogenaamde alewives. Zij weigerden zich neer te leggen bij deze regelgeving en brouwden, ondanks de straffen, koppig door. Tot de alewife verdwijnt uit het ambacht en met haar de vrouwelijke economische autonomie.

In de Vlaamse steden, vooral in Gent, was het vanaf de late middeleeuwen nooit rustig. In de Bourgondische periode (15e eeuw) zorgden ondermeer de accijnzen op gruit (of gruut) voor de nodige spanningen. Dat met gruutrechten veel geld te verdienen viel, kunnen we nog steeds bewonderen in het Gruuthuse-museum in Brugge. Lodewijk van Gruuthuse bouwde, als vertrouweling van Filips de Goede, een fortuin op met zijn monopolie op de gruutrechten.

In het Keulen van de 14e eeuw is het gebruik van hop een daad van ongehoorzaamheid. Hop werd gebruikt als alternatief om onder het dure stedelijke gruut-monopolie uit te komen. De aartsbisschop laat hop verbieden, maar de brouwers gehoorzamen niet. Ze brouwen ’s nachts, buiten de stadsmuren en verkopen via herbergiers, die mee in het complot zitten.

Zoals het vaak gaat met koppige gebruiken, worden die uiteindelijk omgezet in wetten. De aanhoudende revoltes tegen de gruut-monopolies laten de gezagsdragers in het Heilige Roomse Rijk het geweer van schouder veranderen en kiezen ze, onder het motto “if you can’t beat them join them”, voor hop.

In 1516 vaardigen de hertogen van Beieren een ordonnantie uit die later zou uitgroeien tot een van de meest mythische wetten uit de biergeschiedenis. Met kwaliteit en volksgezondheid als excuus mag bier voortaan alleen nog bestaan uit water, gerst en hop. Het Reinheitsgebot was geboren.

Door ingrediënten te beperken tot water, gerst en hop worden regionale tradities en alternatieve praktijken illegaal. Wat ooit een daad van verzet was, namelijk het gebruik van hop, wordt geïnstitutionaliseerd en gecontroleerd. Verzet werd ingekapseld en herschreven als traditie.

Geplaatst in Bier, Geschiedenis | Tags: Bier, Biergeschiedenis | Plaats een reactie

De vloek van digitale transformatie

Geplaatst op 29 maart 2026 door Jan

… het menselijke falen in IT-Projecten

Afgelopen vrijdag mocht ik op de Ledendag van de VVBAD in Kortrijk spreken over de vraag: waarom mislukken zoveel IT-projecten?

Afgelopen maanden kwamen zowel onderwijs, politie als justitie hiervoor in het nieuws.

Het patroon is nochtans opvallend voorspelbaar. Beleidsmakers voelen dat de organisatie kraakt, processen stroef lopen en de performantie achteruitgaat. Dan volgt de klassieke aha-erlebnis: technologie zal het oplossen. Er komt een lastenboek, een consultant, en een demo met een glimmend verkoopverhaal. Voor je het weet is een operationeel probleem omgetoverd tot een prestigieus transformatieproject.

Wie denkt dat dit een typisch Belgisch probleem is of een kwaal van de overheid, vergist zich. In een vorige blogpost ging ik in op de cijfergegevens, die je terugvindt in internationale rapporten. Het blijft een structureel patroon. Natuurlijk spelen slechte architectuur, vendor lock-in, scope creep, onrealistische planningen en onderschatte complexiteit een rol. Die factoren verklaren echter slechts een deel van het verhaal. Het veel grotere probleem is dat organisaties digitale verandering nog altijd behandelen alsof ze een softwarepakket kopen, terwijl ze in werkelijkheid ingrijpen in gedrag, routines, macht, cultuur en identiteit.

Te veel organisaties bekijken een IT-project nog altijd als een technisch traject met een beetje communicatie errond. Alsof draagvlak creëren het sluitstuk is van het project. Alsof weerstand een lastig nevenverschijnsel is in plaats van een volstrekt voorspelbare reactie op onzekerheid, verlies van controle en bedreigde routines.

Onzichtbaar leiderschap is een van de betrouwbaarste recepten voor mislukking. Wanneer leidinggevenden zich verschuilen achter stuurgroepen, dashboards of externe consultants, voelen medewerkers dat meteen. Wanneer de sturing van de verandering enkel de taak is van een, vaak eenzame, projectmanager en wanneer geen zichtbaar sponsorschap ervaren wordt, zal er geen de sense of urgency zijn op de werkvloer. Weinigen zullen dit project dan als een prioriteit aanvoelen en nog minder zullen zich mede-eigenaar voelen. Dan krijg je het bekende duikbooteffect: na de kick-off verdwijnt het project onder de waterlijn en komt slechts terug boven bij de implementatie.

Organisaties overschatten schromelijk de kracht van rationele communicatie. Men denkt nog te vaak dat weerstand wel zal verdwijnen zodra men de voordelen van het nieuwe systeem netjes uitgelegd is in een presentatie. Helaas werkt ons brein niet zo. In periodes van stress, onzekerheid en vermoeidheid reageren mensen zelden als koele analisten. Ze reageren instinctief, vaak verzameld onder de 3 F-en: fight, flight of freeze. Ze gaan in verzet, negeren de verandering of haken af. Daarom moet je tijd nemen om over de verandering te (blijven) communiceren, inspelen op de gevoelens van de collega’s en de voordelen “voelbaar” te maken. Communicatie moet dus niet alleen zenden, maar ook luisteren.

Storytelling is hierin een belangrijk communicatieinstrument. Mensen moeten de verhalen achter de statistieken voelen. Een (cultuur)verandering van een organisatie start pas wanneer medewerkers zichzelf beginnen te herkennen in het nieuwe verhaal, wanneer ze begrijpen wat er op het spel staat en wanneer ze ervaren dat hun bezorgdheden niet worden weggezet als gezaag maar serieus genomen worden. In de overtuigingsstrategie moet de nadruk moet niet liggen op de “wat” en de “hoe”, maar op het “waarom”.

Over dit thema zijn Daniel Kahneman met “Ons Feilbare Denken” en Simon Sinek met “Start with Why” verplichte literatuur.

Een andere klassieke denkfout is dat elke verandering volledig voorspelbaar en vooraf calculeerbaar moet zijn. Dat is de oude droom van de businesscase: eerst zekerheid, dan investering. Alleen werkt dat in complexe digitale omgevingen steeds minder. Wie vandaag 100 procent zekerheid eist vóór verandering, kiest in feite voor stilstand. Dat betekent niet dat alles vrijblijvend moet worden, wel dat organisaties moeten leren investeren onder onzekerheid, bijsturen onderweg en sneller durven erkennen wanneer een gekozen spoor niet werkt. De klassieke ROI-logica botst daar steeds vaker op haar limieten.

Dat vraagt ook een ander organisatiemodel. Veel digitale systemen zijn immers nooit “af”. Ze leven voort, worden aangepast, geïntegreerd, uitgebreid, weer versimpeld en opnieuw herdacht. De no projects-beweging zit volledig op dat spoor: stabiele productteams met blijvende verantwoordelijkheid zijn in veel contexten zinvoller dan telkens opnieuw tijdelijke projectteams aan te stellen die na oplevering opnieuw verdwijnen. De toekomst van IT ligt wellicht minder in heroïsche megatrajecten en meer in modulaire systemen, interoperabiliteit, continue iteratie en product owners met de nodige mandaten.

De rode draad in dit verhaal is dus niet software, niet governance, zelfs niet het budget. De echte rode draad is de mens. En die mens laat zich nog altijd moeilijk in een Gantt-chart vatten.

Geplaatst in Informatiemanagement, Informatiepsychologie, Management, Technologie | Tags: IT-projecten, Organisatiecultuur, Projectmanagement | 1 reactie

Gooi de kracht van verhalen niet weg met het badwater van de desinformatie

Geplaatst op 22 februari 2026 door Jan

National Library of Poland, Public domain, via Wikimedia Commons

Het woord “verhaal” heeft de voorbije jaren een bedenkelijke reputatie gekregen. In debatten over desinformatie klinkt het al snel alsof narratieven per definitie manipulatief zijn, alsof wie een verhaal vertelt noodzakelijkerwijs iets probeert te verdoezelen of te verdraaien. De reflex is dan om terug te grijpen naar data, naar dashboards, naar factchecks en grafieken die objectiviteit moeten uitstralen.

Die reflex is begrijpelijk, maar mogelijk ook misleidend.

In mijn eerdere blogpost Waarom verhalen de wereld draaiende houden argumenteerde ik dat verhalen geen versiering zijn rond feiten, maar het kader waarin mensen betekenis construeren. Zonder narratief blijft informatie los zand. Zonder betekenis ontbreekt richting. Verhalen zijn niet het tegenovergestelde van rationaliteit, ze zijn het vehikel waardoor rationaliteit maatschappelijk functioneel wordt.

Dat inzicht sluit nauw aan bij de analyse van Yuval Noah Harari in zijn boek Nexus. Harari beschrijft hoe menselijke samenlevingen altijd hebben gesteund op gedeelde ficties: religies, naties, geld, mensenrechten, … . Niet omdat ze natuurwetenschappelijke waarheden zijn, maar omdat ze collectieve actie mogelijk maken. Grote groepen mensen kunnen alleen duurzaam samenwerken wanneer ze een gemeenschappelijk verhaal delen dat hun handelen structureert.

Het probleem van vandaag is dus niet dat verhalen bestaan. Het probleem is dat ze circuleren in een informatie-omgeving die fundamenteel uit balans is.

De hoeveelheid data groeit exponentieel. In mijn cursus rond kennis- en informatiebeleid verwees ik regelmatig naar onderzoek dat aantoont hoe kenniswerkers tot 30 à 60 procent van hun tijd besteden aan het zoeken naar informatie KennisEnInformatiebeleid_Les1. Managers lezen wekelijks enorme hoeveelheden tekst. We leven in een permanente stroom van meldingen, updates, feeds en dashboards. Wat bedoeld was om onzekerheid te reduceren, leidt steeds vaker tot cognitieve uitputting.

En precies daar ontstaat ontvankelijkheid voor desinformatie.

In mijn blogpost Wanneer media werkelijkheid maken – lessen uit een gitzwarte nacht analyseerde ik hoe framing, herhaling en emotioneel geladen beelden onze perceptie van realiteit kunnen verschuiven. Niet omdat mensen per definitie irrationeel zijn, maar omdat ons brein onder druk energie probeert te besparen. Wanneer de informatiestroom te groot wordt, schakelen we sneller over op intuïtieve oordelen en grijpen we naar eenvoudige verklaringsmodellen die orde scheppen in complexiteit.

Desinformatie gedijt niet in een vacuüm van feiten, maar in een overvloed aan ongefilterde informatie. Wie cognitief overbelast is, zoekt houvast. En houvast wordt meestal aangeboden in de vorm van een helder, goed gestructureerd verhaal.

Daarom is het een misvatting te denken dat de remedie tegen desinformatie louter meer data of meer correcties is. Feiten zonder narratief verdwijnen in de ruis. Correcties die geen alternatief betekeniskader bieden, blijven hangen in de marge. Een losse factcheck kan een bewering ontkrachten, maar ze vervangt zelden het verhaal dat mensen eerder heeft overtuigd.

Dit is geen pleidooi tegen factchecking of tegen rigoureuze journalistiek. Het is een pleidooi om te erkennen dat informatie pas impact krijgt wanneer ze ingebed is in een betekenisvol narratief.

Goede verhalen reduceren complexiteit zonder ze te vervalsen. Ze verbinden data met context en maken abstracte cijfers concreet. Ze helpen ons informatie te structureren en te memoriseren, waardoor kennis niet alleen wordt geconsumeerd, maar ook geïntegreerd. Een grafiek kan een stijgende lijn tonen, maar een verhaal maakt duidelijk wat die lijn betekent voor echte mensen, in echte situaties, met echte consequenties.

Wie desinformatie wil bestrijden, moet dus meer doen dan onwaarheden ontmaskeren. Er moeten coherente tegenverhalen worden ontwikkeld die recht doen aan de complexiteit van de werkelijkheid en tegelijk cognitief verteerbaar blijven. Narratieven die niet simplificeren tot karikatuur, maar ordenen zonder te vervormen.

De paradox is dat verhalen zowel het instrument van manipulatie als het instrument van emancipatie kunnen zijn. Het verschil zit niet in de vorm, maar in de intentie en de kwaliteit van de constructie. Slechte verhalen polariseren en versimpelen. Goede verhalen verbinden, contextualiseren en verdiepen.

In een tijdperk van informatie-overload hebben mensen geen nood aan nog meer losse feiten, maar aan structuren die hen helpen die feiten te begrijpen en te onthouden. Verhalen kunnen precies dat doen, op voorwaarde dat ze zorgvuldig worden opgebouwd en intellectueel eerlijk blijven.

Wie het publieke debat wil versterken, moet daarom niet het kind met het badwater weggooien. Verhalen zijn geen vijand van waarheid. Mits kritisch en verantwoordelijk gebruikt, zijn ze een noodzakelijke bondgenoot in de strijd tegen desinformatie.

Geplaatst in Desinformatie, Informatiepsychologie | Tags: Desinformatie, Fake news, Verhalen, Yuval Noah Harari | Plaats een reactie