Op 6 november 2026 staat tijdens de tweede editie van IMLoCo in Rotterdam het thema Information Sovereignty and Ethics: Taking Back Control in the Age of AI and BigTech centraal, actueler kon moeilijker.

Voor mij loopt er bovendien een mooie lijn terug naar 2011, toen ik het eerste IMGent mocht organiseren om informatieprofessionals samen te brengen rond de grote veranderingen in hun vakgebied. Thema’s als cloud, open data, sociale media, disruptie en de veranderende rol van de informatieprofessional passeerden in de loop der jaren de revue. IMGent groeide later uit tot IMLoCo, Information Management in the Low Countries. De context is intussen grondig veranderd, maar de onderliggende vraag eigenlijk niet: hoe houden we als organisatie greep op onze informatie?

De keynotes van Johan Janssen (Timble en co-founder Joomla) en Martijn Aslander (Technologie filosoof BusinessWise) zullen het debat op gang trekken en houvast bieden.

Europa maakt zich vandaag steeds meer zorgen over zijn afhankelijkheid van niet-Europese technologiebedrijven. Cloudplatformen, software, AI-modellen en digitale infrastructuur worden gedomineerd door een beperkt aantal grote spelers. Geopolitieke spanningen en buitenlandse wetgeving maken die afhankelijkheid bovendien steeds zichtbaarder. Europa probeert daarop te reageren met initiatieven zoals de voorgestelde Cloud and AI Development Act. Maar digitale soevereiniteit is veel meer dan Europese servers of Europese leveranciers. Over welke informatie, technologie en beslissingen hebben we als organisatie zelf nog controle?

Soevereiniteit betekent niet dat je alles zelf doet. Het betekent dat je weet wat je uit handen geeft, aan wie, onder welke voorwaarden en of je nog kunt vertrekken wanneer dat nodig is. Dat maakt informatiesoevereiniteit in de eerste plaats een informatiebeleidsvraag.

Op IMLoCo trekt Nick Vercammen (Zeticon) die discussie bewust voorbij de klassieke vraag “Waar staat onze data?”. Informatiesoevereiniteit gaat ook over technologische openheid, controle, compliance, eigenaarschap en exitmogelijkheden. Misschien is een van de belangrijkste vragen bij elke technologiekeuze daarom bijzonder eenvoudig: Kunnen we nog weg?

Artificiële intelligentie maakt onze afhankelijkheden nog complexer. Een AI-toepassing staat zelden op zichzelf. Ze steunt op modellen, datasets, API’s, cloudinfrastructuur en diensten van andere leveranciers. AI-agenten voeren steeds meer volledige processen uit en bereiden steeds meer beslissingen voor. Dan gaat soevereiniteit niet meer alleen over data, maar ook over beslissingsmacht. Pieter Ardinois (Ardinois) behandelt op IMLoCo daarom soevereiniteit als een architectuurvraag: welke beslissingen delegeren we aan systemen en welke beslissingsrechten willen we zelf behouden? Controle is niet iets wat je simpelweg hebt, controle moet je ontwerpen.

Tegelijk zit er iets merkwaardigs in de huidige AI-rush. Organisaties investeren in copilots, intelligente zoekmachines en AI-agenten terwijl hun informatiehuishouding vaak nog behoorlijk chaotisch is. Documenten bestaan in verschillende versies, metadata ontbreekt, informatie zit verspreid over mailboxen, Teams, SharePoint, netwerkschijven en persoonlijke mappen. En ergens bestaat uiteraard nog dat ene Excelbestand waarvan niemand de eigenaar kent, maar waarop wel belangrijke beslissingen gebaseerd zijn. AI zal dit niet vanzelf oplossen. AI zal de bestaande chaos gewoon sneller verwerken.

Daarom benadrukken verschillende IMLoCo-sessies dat goed informatiebeheer voorafgaat aan verantwoord AI-gebruik. Katrien Deroo (Stad Brugge) en Annelies Mattheus (Stad Brugge) vertrekken vanuit “Eerst structuur, dan inzicht”. Daniëlle Strüwer (Becis) en Robert Vrijland (Becis) leggen de link tussen digitale soevereiniteit en informatiegereedheid. Wie AI wil inzetten, moet eerst weten welke informatie hij bezit, waar ze vandaan komt, hoe betrouwbaar ze is, hoe ze gestructureerd is en wie ervoor verantwoordelijk is.

Informatiesoevereiniteit is bovendien niet alleen een strategisch of geopolitiek thema. Soms zit ze gewoon in Excel. Medewerkers bouwen eigen spreadsheets omdat centrale systemen niet aansluiten bij hun dagelijkse praktijk. Dat wordt vaak beschouwd als een governanceprobleem, maar Steven Staelens (HoGent) draait op IMLoCo die redenering gedeeltelijk om. Zo’n spreadsheet kan ook aantonen waar formele systemen tekortschieten en waar medewerkers autonomie nodig hebben. Ook dat is informatiesoevereiniteit.

Te weinig governance creëert chaos. Maar te veel centrale controle kan initiatief, lokale kennis en werkbaarheid verstikken. De uitdaging zit in het evenwicht.

Uiteindelijk kun je het hele debat reduceren tot één ongemakkelijke vraag: Wat als morgen alles uitvalt? Kunnen we nog aan onze informatie? Hebben we alternatieven? Kunnen we zonder onze belangrijkste leveranciers verder?

Kristof Raes (Muqid / Arteveldehogeschool) maakt van die vraag op IMLoCo een concrete oefening rond cloud, disaster recovery, AI-diensten, vendor lock-in en geopolitieke afhankelijkheid.

En misschien komen we zo bij een bruikbare definitie van digitale soevereiniteit: niet onafhankelijk zijn van iedereen, maar je afhankelijkheden kennen en er bewust over kunnen beslissen.

Dat vraagt ook iets van informatieprofessionals. Zij moeten niet alleen systemen en informatie toegankelijk maken, maar ook de lastige vragen blijven stellen.

Van wie is deze informatie? Wie kan erbij? Waarom bewaren we ze? Kunnen we ze terugkrijgen? Kunnen we van leverancier veranderen? Wie begrijpt nog hoe een beslissing tot stand komt? En wie is verantwoordelijk wanneer het fout gaat?

Daarom gaat digitale soevereiniteit uiteindelijk niet zozeer over technologie, maar over eigenaarschap, keuzevrijheid en verantwoordelijkheid.

Wil je mee met ons in dat gat springen: kom dan naar IMLoCo op 6 november 2026 in KINO Rotterdam.

Informatie en inschrijven: https://www.imloco.be/