Fuseren: laten we de troeven zelf in handen nemen

Als ik eerlijk moet zijn, dan mogen we niet langer wachten. Laten we onmiddellijk onderhandelen met andere gemeenten om te fuseren. Nu kunnen we nog kiezen en krijgen we mooie financiële voordelen. Als we dat niet doen, zullen binnen enkele jaren de fusies voor ons beslist worden en dan zonder voordelen.

OostVlaanderen

By Wikibelgiaan CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons

Ik kon mijn gesprekspartner geen ongelijk geven. Nieuwe fusies zijn onvermijdelijk, want de meeste gemeenten zijn te klein om het steeds complexer wordende takenpakket uit te voeren, vooral op vlak van competenties, infrastructuur en technologie.

Steeds meer bevoegdheden worden doorgeschoven naar de gemeenten, zoals welzijn, gezondheidszorg en kinderopvang. Dit is nu reeds moeilijk om dragen voor een kleine gemeente en deze druk zal alleen maar toenemen. Ondersteuning door de provincies mogen we stilaan vergeten, want in 2018 zijn die helemaal uitgekleed. De schaalgrootte van veel gemeenten, om de uitdagingen van het heden en de toekomst aan te kunnen, is te klein.

In Vlaanderen zijn er bijna 100 intercommunales en meer dan 2.000 andere samenwerkingsverbanden van gemeenten, omdat de meeste gemeenten te klein zijn voor veel van hun taken.

logo_dds

DDS, één van onze bekendste intercommunales

Toch zijn intercommunales geen oplossing: ze liggen terecht onder vuur door hun ondoorzichtige structuren, het ondemocratische beleid en de weinig efficiënte organisatie. En dan spreken we nog niet over de overdreven vergoedingen voor de vertegenwoordigers.

Zoals Guy Tegenbos het stelt in De Standaard:

Die intercommunales eigenen zich het label ‘van openbaar belang’ toe, maar functioneren in feite als privébedrijven. De goede bedoelingen van vele bestuurders ten spijt, verdedigen ze niet in de eerste plaats de belangen van de burgers of van de gebruikers. Integendeel. Ze streven winstmaximalisatie na.

Zijn oplossing is simpel:

En als gemeenten zoveel samenwerkingsverbanden moeten oprichten, betekent dit dat ze te klein zijn, en dan moeten ze durven samen te gaan.

Vlaanderen staat hier niet alleen. In Nederland heeft zonder veel tegenstand en moeite het aantal gemeenten flink gereduceerd, Denemarken heeft zijn gemeentefusies achter de rug en Duitsland heeft concrete plannen.

Het was de ambitie van de huidige Vlaamse regering om de macht van de provincies te verleggen naar Vlaanderen en de gemeenten én het aantal gemeenten drastisch terug te schroeven tegen de verkiezingen van 2018. Helemaal geslaagd kun je deze ambitie niet noemen, maar toch heeft het enkele gemeenten in beweging gezet.

De laatste fusie in België dateert reeds uit 1983, toen Antwerpen fuseerde met zeven randgemeenten en volgens de geruchten bij experten, zoals Johny Vansevenant, zal de verplichte fusie wel eens in het volgende regeerakkoord kunnen staan.

Wie …

In februari konden we in de krant lezen dat de Limburgse gemeenten Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek er ernstig over na denken om te fuseren. Beide gemeenteraden hebben deze fusie principieel goedgekeurd. Vanaf 2019 gaan Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek vrijwillig op in één gemeente. Het wordt de eerste fusie in 33 jaar. Deze gemeente zal 23.500 inwoners tellen en de qua oppervlakte de grootste van Limburg worden. Op 14 oktober 2018 worden er gezamenlijke gemeenteraadsverkiezingen gehouden.

De reden van de fusie is vooral zorgen dat de nieuwe gemeente haar dienstverlening kan handhaven, zonder haar lasten te moeten verhogen (dit moet ons gemeentebestuur als muziek in de oren klinken). De Vlaamse regering biedt de gemeenten een schuldovername van in totaal 11,7 miljoen euro.

Ook Kruishoutem en Zingem gaan samensmelten in 2019. De belangrijkste reden is opnieuw van financiële aard, de nieuwe fusiegemeente zou bijna schuldenvrij zijn. Een andere reden is dat ze willen anticiperen op een verplichte fusie en niet willen aansluiten bij een grote stad, maar het heft in eigen handen wilden nemen en onderhandelen in gelijkaardigheid en gelijkwaardigheid.

260px-dorpen-mariekerke-en-sint-amands-1343976005

Sint-Amands, straks gefuseerd met Puurs.

Dan is er nog Sint-Amands die gaat fuseren met Puurs omdat de kleine gemeente vindt dat ze niet de financiële draagkracht heeft om alle nodige investeringen te doen zonder de belastingen significant te verhogen.

Overpelt en Neerpelt zullen fuseren in 2019 tot Pelt. Jaak Fransen, burgemeester van Overpelt, verwoordt het zo in de De Standaard:

Als we het niet doen, zal het ons later misschien verplicht worden, maar ik vermoed dan wel zonder de financiële meevallers die we vandaag wel krijgen.

Aalter en Knesselare fuseren ook, en dat inspireerde Eeklo om actief op zoek te gaan naar een fusiepartner. Helaas waren de buurgemeenten niet zo enthousiast. Daardoor zou Eeklo wel eens de kleinste entiteit van het Meetjesland kunnen worden.

De laatsten in de rij waren Deinze en Nevele. De twee burgemeesters kondigden dit begin juli, tot verrassing van de inwoners, aan op een persconferentie. Dit wordt met 43.000 inwoners de vijfde stad in Oost-Vlaanderen.

Andere gemeenten kiezen voor een “fusie-light”: zo vormen Turnhout, Oud-Turnhout, Beerse en Vosselaar vanaf nu de Stadsregio Turnhout, die intensief gaat samenwerken op het vlak van mobiliteit, economie en toerisme.

Sommigen roepen Genk en Hasselt op om te fuseren tot Limburg Stad en daardoor de derde stad van Vlaanderen te worden, na Antwerpen en Hasselt.

Uiteindelijk worden het dus zeven fusies: Aalter met Knesselare, Puurs met Sint-Amands, Meeuwen-Gruitrode met Opglabeek, Overpelt met Neerpelt, Zingem met Kruishoutem, Lovendegem, Waarschoot en Zomergem en Deinze met Nevele). Toevallig of niet, het zijn allemaal CD&V-gemeenten. Ook met de fusie van 1976 had de CVP de rekeningen goed gemaakt, want met de daaropvolgende verkiezingen boekten ze een klinkende overwinning.

Waarom …

Fusie is een emotioneel onderwerp omdat de meeste mensen zich sterk verbonden voelen met hun gemeente en die gemeente niet graag zien opgaan in een groter geheel. Hoe gevoelig het thema ook is: de meeste experts zijn van mening dat schaalvergroting noodzakelijk zal zijn. 25.000 inwoners lijkt het minimum te zijn om voldoende bestuurskracht te hebben om aan de verwachtingen van de burgers te voldoen. Vlaanderen heeft echt geen 308 sjerpen nodig. De gemiddelde grootte van een Vlaamse gemeente is 20 000 inwoners, dus Berlare is wat aan de kleine kant.

building-1804030_640

Schaalvergroting betekent meer mogelijkheden

Zal de verplichting om te fuseren binnenkort onafwendbaar zijn? Alles wijst er op dat in de komende jaren de druk om te fuseren tot grotere, en performantere gemeenten, alleen maar zal toenemen.

In de vorige legislatuur probeerde Geert Bourgeois (N-VA), als Vlaams minister van Binnenlands Bestuur, om gemeenten aan te zetten tot een samensmelting. Maar hij kwam van een kale kermis thuis: op de vage interesse van de Oost-Vlaamse gemeente Kruibeke na, was er toen op lokaal niveau bijzonder weinig animo te bespeuren.

Nu wordt de fusie met zachte hand aangemoedigd. De Vlaamse overheid belooft een schuldovername van 500 euro per inwoner wanneer gemeenten vrijwillig fusioneren.  “Die fusiebonus krijgen ze om orde op zaken te kunnen stellen, financieel gezien”, zegt de woordvoerder van bevoegd minister Liesbeth Homans, Jan van der Vloet. “De gemeenten krijgen daar natuurlijk wel begeleiding rond vanuit onze administratie, zodat ze het niet allemaal zelf moeten uitzoeken. Dat maakt de fusie voor hen toch aannemelijk, want het is de bedoeling dat de gemeenten er sterker uitkomen.”

De schuldovername is niet de enige wortel die voorgehouden wordt. Gemeenten die fuseren worden ook extra schepenen beloofd, waarschijnlijk om te voorkomen dat het mogelijke verlies van een mandaat een reden zou zijn om de fusie tegen te houden. De extra werkdruk door de fusie is ook een reden om extra schepenen toe te kennen. De nieuwe gemeente zou in de eerste legislatuur na de fusie recht heeft op twee extra schepenen tegenover gemeentes met een gelijkaardig inwonersaantal. Dat zou in de legislatuur daarna terugvallen op één extra schepen.

Toch is er een keerzijde. Johny Vansevenant verwijst ondermeer naar de Nederlandse situatie: de gemeenten in Nederland werden gemiddeld twee maal zo groot als de Belgische, maar hun ambitie werd ook twee maal zo groot. Dure projecten en hooggekwalificeerd personeel zorgen dat de uitgaven hoog blijven en samengesmolten gemeenten kunnen moeilijk hun overtallig gemeentepersoneel afdanken.

Toch weegt dit niet op tegen de efficiëntiewinst en de betere dienstverlening bij een fusie.

En Berlare …

De grootste reden voor de Vlaamse overheid om de fusies te promoten is te komen tot grotere entiteiten van 30 000 tot 50 000 inwoners. En laten de huidige fusies daar nu net niet aan beantwoorden, integendeel, het zijn defensieve fusies om een evidente samensmelting met een grotere gemeente te voorkomen. Zoals het geval is voor Zingem en Kruishoutem met Oudenaarde, voor Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek met Genk en Laarne met Wetteren.

En de andere gemeenten? Tja, het zoals Guy Tegenbos schrijft:

Het is moeilijk te begrijpen: de helft van de Vlaamse Parlementsleden die het fusiedecreet goedkeurden, is ook burgemeester of schepen. Zij onderschreven allemaal de nood aan fusies en de formules die het decreet daarvoor biedt. Maar als puntje bij paaltje komt, doen ze in de eigen gemeente niets.

Postjes en gebrek aan visie remmen fusies tussen gemeenten af

Hoe staat het dichter bij huis? In september lieten de burgemeesters uit onze regio, inclusief Katia Gabriels, weten dat ze geen interesse hebben in een nieuwe fusiebeweging. Wel trekken ze de kaart van nauwe samenwerking, zonder die mogelijke samenwerking te verduidelijken. De Zeelse burgemeester liet evenwel de deur op een kier, Patrick Poppe (Open Vld), vond zijn gemeente met meer dan 20 000 inwoners groot genoeg om alle kerntaken aan te kunnen, maar “Indien een kleinere gemeente met de vraag komt om te fuseren, zijn we echter wel bereid om met hen rond de tafel te zitten.”

station_zele_-_foto_4_28200929

Fuseren we straks verplicht met Zele?

Intussen is ook onze politiezone tot de conclusie gekomen dat hun schaalgrootte onvoldoende is om hun taken naar behoren uit te voeren. Politiezone Zele-Berlare gaat intensief samen werken met politiezone Hamme-Waasmunster.

In de afgelopen weken bleek een fusie met Berlare, Laarne of Wetteren voor burgemeester Kenneth Taylor (Samen) van Wichelen bespreekbaar, maar in de hoofden van zijn inwoners was dit idee nog niet rijp.

Toch blijft het idee in Wichelen sudderen. De nieuwe, linkse beweging #Anders bevroeg de bevolking over een mogelijke fusie. Berlare wordt daarin expliciet vermeld, tot frustratie van Wetteren. De toekomstige naam voor de fusiegemeente zou Wuitbossche (kunnen) worden. Op 10 december gingen de burgemeesters van Wichelen, Lede en Aalst in debat over gemeentefusies.

De vrijwillige fusie en de daaraan verbonden voordelen hebben we intussen gemist. Het is immers een lang proces van communicatie en consultatie nodig voor men aan de slag kan  gaan. Dit op korte termijn forceren zou de goodwill bij de bevolking stevig hypothekeren. Zo werden voor de inwoners van Kruishoutem en Zingem verschillende infoavonden georganiseerd, er kwam een website met veelgestelde vragen en alle adviesorganen werden gecontacteerd. Als we echter langer wachten zullen we het moeten doen met de overblijvende brokken (lees: minder interessante gemeenten).

Met wie …

Met wie zouden we fuseren? Onze buurgemeenten zijn: Lokeren, Zele, Dendermonde, Wichelen en Laarne.

Lokeren en Dendermonde zijn centrumsteden en daar is een mogelijke fusie minder aan de orde. Lokeren valt trouwens ook buiten ons arrondissement. Dat lijken dus de minst evidente fusiepartners.

Op dit moment flirt Laarne, tot ongenoegen van Wetteren, met Destelbergen voor een eventuele fusie. Deze keuze is ook ingegeven door de grootte van de partner. Volgens de burgemeester van Laarne:

‘Als je aansluit bij een grote gemeente, heb je maar weinig in de pap te brokken.’

Dit gaat wel in tegen het idee dat ze zouden fuseren met de partners uit hun politiezone (Wichelen en Wetteren).

Met Zele is er intussen wel een intense samenwerking in een gemeenschappelijke politiezone. Het onderzoek van VIVES, Vlaams Instituut voor Economische Samenwerking, over de gewenste gemeentefusies in 2014 koppelde Berlare wel degelijk aan Zele.

Op een pagina van de website van het provinciebestuur Oost-Vlaanderen kun je per gemeente een ruime informatiefiche vinden en de Standaard goot financiële informatie van de gemeenten in een overzichtelijk kaartje. Zo kun je zelf je oordeel vormen.

Ik zette zelf enkele vergelijkingscijfers op een rijtje:

oppervlakte  inwoners gemiddelde netto inkomen huidige coalitie
Berlare 14 765 3821,83 ha  14 790 19 324 euro  Open Vld, onafhankelijke
Zele 20 813 3329,45 h  20 713 17 155 euro Open Vld, LIJST MASSART, ZDB, sp.a – Groen
Wichelen 11 421 2319,49 ha  11 442 19 733 euro Samen (oa. Open VLD)
Laarne 12 303 3258,22 ha  12 336 20 916 euro Open VLD en CD&V
Gemiddelde 18 379 euro
Gemiddelde Vlaanderen 18 163 euro
Gemiddelde België 17.684 euro

Bronnen:
http://bestat.economie.fgov.be/
Het Nieuwsblad

Om toch alles in perspectief te zetten: volgens het onderzoek van Het Nieuwsblad eindigde Zele op plaats 33 als beste Vlaamse Gemeente om in te wonen, Laarne kwam op 116 en Wichelen pas op 205. Berlare strandde op 131.
Uiteraard zijn, volgens mij, de 3 Donkgemeenten de beste plaats ter wereld , maar we kunnen er samen nog een betere plek van maken.

Hoe pakken we een fusie aan?

De fusies, echt wel noodzakelijk, moeten bedachtzaam aangepakt worden, want de verplichte fusiegolf van 1976 is op veel plaatsen nog niet verteerd. De overheid maakte toen de fout om de inwoners niet te betrekken en geen rekening te houden met de emotionele band die mensen hebben met hun woonplaats.

De Vlaamse overheid plaatste een draaiboek voor gemeenten met fusieplannen online en geïnteresseerde gemeenten kunnen ook individuele ondersteuning vragen aan het Agentschap Binnenlands Bestuur.

Enkele burgemeesters van toekomstige fusiegemeenten lieten alvast tien tips noteren door de Standaard voor een succesvolle fusie.

Voor de tiende tip, “wacht niet af”, is het alvast te laat. Moest ons bestuur zijn verantwoordelijk genomen hebben, konden we zelf onze fusiepartner(s) kiezen en de bonus van 500 euro schuldovername per inwoner opstrijken. Die bonus zijn we kwijt en als we niet snel in actie schieten, worden we willens-nillens in 2024 bij Zele gevoegd. Ook de andere tips blijven waardevol, zoals de oproep om je ego als politicus opzij te zetten en je bevolking gerust te stellen.

Tot besluit

Ondanks dat de fusie van 1976 in Berlare, Overmere en Uitbergen nog steeds niet verteerd is in de geesten van veel mensen, moeten we minstens een nieuwe fusie onderzoeken als een daad van goed bestuur. En graag in alle openheid.

Met opnieuw de woorden van Guy Tegenbos:

De gemeente wordt de regisseur van veel beleidsdomeinen, dat vergt sterkere en dus grotere gemeenten.

In tijden dat gemeenten steeds meer vertrouwen op ondoorzichtige structuren van intercommunales om taken over te nemen omdat ze die niet langer alleen aankunnen, is een fusie een effectievere én democratischere oplossing.

Fusies zorgen ook voor het samensmelten van colleges en gemeenteraden, waardoor ook minder mandatarissen nodig zijn. Dit zou gefundenes fressen voor iedereen die roept dat er teveel “postjes” zouden zijn.

Laten we er dus zelf over na denken, voor dat gedaan wordt in ons plaats. Kiezen we onze eigen huwelijkspartner of wachten we tot we uitgehuwelijkt worden?

Lokale gezagsdragers, haal jullie kop uit het zand en neem je verantwoordelijkheid op! De financiële voordelen hebben we nu verspeeld, straks verspelen we de kansen om onze eigen fusiepartner te kiezen.

En weet je, ook na een volgende fusie zullen de inwoners van Berlare Puitenkloppers blijven, zoals de inwoners van Uitbergen Teutemensen en die van Overmere Smouters zullen blijven.

Over Jan

Informationmanager and Head of Library-services at Arteveldehogeschool. Loves an intellectual debate & a trappist-beer. Proud lefty.
Dit bericht werd geplaatst in Berlare, Lokaal beleid, Nieuws, visie en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

4 reacties op Fuseren: laten we de troeven zelf in handen nemen

  1. willy de schepper zegt:

    Jan,
    De bestuursmeerderheid bestaat in Laarne uit een coalitie van 9 Open Vld en 6 CD&V leden. Posten OVLD: Burgemeester, 3 schepenen, OCMW voorzitter.
    Posten CD@V 2 schepenen.

    Berlare was een OVLD SPA coalitie

    Liked by 1 persoon

  2. Waarom wordt er enkel maar gesproken over het fuseren van 2 gemeenten? In mijn ogen kunnen Wichelen, Wetteren, Laarne, Berlare en Zele gerust 1 geheel vormen. Het zal wat voeten in de aarde hebben, maar geef toe, de landoppervlakte en bewoners aantal waarover we spreken is nog steeds belachelijk weinig vergeleken met andere regio’s op deze aardkloot. Je moet zelf niet heel ver gaan reizen om voorbeelden te vinden.

    Het logge overheidsapparaat kost ons nog steeds véél te véél geld. Ego’s aan kant en mensen zonder winstbejag of fetish over postjes aan de macht. Ons landje zou zoveel vlotter kunnen draaien.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: